Fobi
Gerçekte korku yaratmayacak bir objeye, aktiviteye veya duruma karşı aşırı korku duyma ve kaçınma davranışında bulunmaya fobi denir. Fobik kiÅŸiler belli bir durum, nesne veya aktivite ile karşılaÅŸtığında aşırı anksiyete duyar. KiÅŸiler korkularının saçma olduÄŸunun farkındadır, ancak korkularını mantıksal düÅŸünerek engelleyemezler. Bu korkular fobik kiÅŸilerin günlük iÅŸlevlerinde bozulmaya neden olur. Fobiler toplumda sık görülür. AraÅŸtırmalarda toplumda oranında fobik olduÄŸu söylenmekle birlikte tahminen bu deÄŸer % 25 dolayındadır. AraÅŸtırmalarda fobi sıklığının beklenenden düÅŸük çıkmasının en önemli nedeni bu kiÅŸilerin hastalıklarının farkında olmaması ve tedaviye baÅŸvuruların az olmasıdır. Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür.
Sosyal Fobi
Sosyal fobi genelde gençlik yıllarında özellikle karşı cinse ilginin arttığı dönemlerde ortaya çıkar. Sosyal fobi, insanların gerek iÅŸ hayatlarında gerek özel hayatlarında yüksek performans göstermelerini gerektiren günümüz koÅŸullarında, çok önemli bir saÄŸlık sorunu haline gelmektedir. Ä°nsanların bir miktar çekingen olması ve bazı durumlarda utanç duyup yüzlerinin kızarması, ellerinin terlemesi, kalabalıklar karşısında konuÅŸurlarken veya iÅŸ hayatında bir sunum yaparken heyecanlanmaları çok olaÄŸandır, hatta bunların olmaması gariptir. Ancak bu çekingenlik ve heyecanlanma nereye kadar normaldir? Stres ve gerginlik belirli bir düzeye kadar baÅŸarıyı arttırıcı bir faktördür. KiÅŸi iÅŸ hayatında gelebileceÄŸi noktalara gelemiyorsa, duygularını yakınlık duyduÄŸu kiÅŸiye aylarca söyleyemiyorsa, 3 ay sonra yapacağı bir toplantı veya konuÅŸma nedeniyle ÅŸimdiden uykusu kaçıyor ve toplantıya çok iyi hazırlanmış olduÄŸu halde elindeki notları dahi heyecandan karıştırıyorsa, bu noktada çekingenlik ve utangaçlık pozitif duygular olmaktan çıkar ve artık soysal fobik davranış biçimi yerleÅŸmiÅŸtir denilebilir.
Kendisinde sosyal fobi olduÄŸunu düÅŸünen herkesin mutlaka tedavi olması gerekir, çünkü bu rahatsızlık kiÅŸinin zekâsıyla eÄŸitim düzeyiyle alakalı olmadığından, kiÅŸi rahatsızlığını fark edip bundan dolayı büyük üzüntü duyar, hak ettiÄŸim hayatı yaÅŸayamıyorum duygusu kiÅŸiyi mutsuz eder. Bu nedenle sosyal fobik kiÅŸilerin büyük kısmında kronik depresyon hali de eklenir, hatta kiÅŸiler bu sıkıntıyla baÅŸ etmek için alkol ve özgüvenini arttırdığını düÅŸündüÄŸü baÅŸka maddelerden medet ummaya baÅŸladıklarından, bağımlılık da bu grupta oldukça sık rastladığımız bir yan problemdir.
Agorafobi
Açık yerlerden korku olarak bilinen agorafobi, yalnız başına kalmaktan, yalnız sokaÄŸa çıkmaktan kalabalık yerlere girmekten (ÖrneÄŸin; sinema, tiyatro, tünel, köprü, pasaj, asansör, otobüs vapur, uçak gibi yerlerde) duyulan korkulardır. ÇoÄŸu agorafobinin temelinde panik nöbetleri bulunmaktadır. Yani hasta panik nöbetleri geçireceÄŸi korkusu yüzünden yalnız başına sokaÄŸa çıkamamakta kalabalığa girememektedir.
Özgül Fobiler
Belirli nesneler veya durumlardan anormal korkudur. Bunları agorafobi ve sosyal fobilerden ayırt ettiren özellik korkunun özgül durumlar ve nesneler karşısında belirmesidir. Bu özgül durumlar ve nesneler olmadığında hastada rahatsızlık belirtisi yoktur. Bunlardan uzak olduÄŸu sürece hastanın yaÅŸamı etkilenmemektedir. Yalnız fobi nesnesi ya da durumuyla yüz yüze gelince panik derecesinde korku ortaya çıkmaktadır. Hasta bu nesne veya durumların nerede bulunabileceÄŸini daha önceden inceler ve ona göre sakınarak sıkıntıdan kendini korumaya çalışır. Fakat çok sık karşılaşılan nesneler karşı korku yaÅŸamı çok kısıtlayıcı olabilir.
Özgül fobiler korkunun ortaya çıktığı uyarana göre üçe ayrılabilirler:
• Nesne fobileri (örümcek, böcek, köpek, sivri uçlu eÅŸya gibi...)
• Durum fobileri (kapalı yer, açık yer, asansör, uçak, yüksek yer gibi...)
• Ä°ÅŸlev fobileri (altına kaçırma, gaz kaçırma, terleme, yüz kızarması gibi...)
TEDAVÄ°
KiÅŸinin yaÅŸadığı fobi türüne göre ve kiÅŸinin kiÅŸilik özelliklerine göre tedavi planı hazırlanır. YaÅŸanan sorun net olmasına karşılık her sorun kiÅŸiye özeldir ve tedavi de kiÅŸiye özel bir program dahilinde olacaktır.